از ردّ نيست بايد عزم بر ردّ مال داشته باشد يعنى مصمم باشد كه هرگاه مكنت پيدا كرد مال را به صاحبش ردّ كند . و اگر حق عرضى و آبروئى است كه به ديگرى نسبت ناروا داده توبه‌اش به اينست كه از اين كار نادم شده و عزم بر ترك آن داشته باشد و ضمنا از صاحب حق حلاليت بطلبد و خود را براى حدّ قذف و نسبت ناروا هم آماده سازد . و اگر حق جانى است چنانچه شخصى را عمدا كشته توبه‌اش به اينست كه برود خود را به اولياء مقتول تسليم كند آنگاه آنان يا بعنوان قصاص وى را خواهند كشت و يا او را با ديه گرفتن مىبخشايند و يا حتى ديه هم از او نمىگيرند كه اختيار دست اولياء دم است . و اگر چنانچه به بعضى از اعضاء ديگرى جنايتى وارد ساخته بايد خود را به مجنى عليه يا ورثه او تسليم كند تا آنها قصاص كنند يا ديه بگيرند و يا از اصل ببخشند . و اگر فرد يا گروهى را از مسير حق گمراه ساخته توبه‌اش به اينست كه برود و آنها را ارشاد نموده و از مسير باطل برگرداند البته تمام اينها مع الامكان است ( پس توبة كل شيء بحسبه ) . نكته : هيچ‌كدام از اين امورى كه پس از ندامت انجام مىگيرد از اجزاء توبه نيستند بلكه توبه پيش از اينها انجام مىگيرد و آن همان ندامت قلبى است و وقتى آن حاصل شد عقاب برداشته مىشود و توبه خود واجب علىحده‌اى است آنگاه قضاء واجب يا اداء آن واجباتى علىحده هستند كه اگر به آنها قيام نمود فهو المطلوب و گرنه دوباره مرتكب قبيح شده و بايد توبه كند منتهى اگر اين تبعات و دنباله‌ها را انجام داد دليل بر اينست كه وى براستى نادم گشته ولى اگر انجام نداد دليلى بر صدق نيست . توبه از غيبت : شخصى كه از ديگرى غيبت نموده يا اينست كه اين